Ἡ φθιωτικὴ πόλις Ἴτωνος

Νικόλαος Ι. Γιαννόπουλος

Η ΦΘΙΩΤΙΚΗ ΠΟΛΙΣ ΙΤΩΝΟΣ

«Ὁ Στράβων λέγει ὅτι ἡ ῎Αλος ἀπέχει τοῦ ᾿Ιτώνου περὶ ἑξήκοντα σταδίους, παρακατιὼν δὲ συγκρίνων ὁ αὐτὸς γωγράφος τὰς ἀποστάσεις μεταξύ Φθιωτίδων Θηβῶν καὶ Ἄλου λέγει ὅτι ἡ τελευταία διέχει Θηβῶν περὶ ἑκατὸν σταδίους. Λαμβάνοντες δὲ ὡς κέντρον τὰ ἐρείπια τῆς Ἄλου καὶ συγκρίνοντες τὴν ἀπόστασιν αὐτῶν πρὸς τὴν τῶν Θηβῶν καὶ τῆς Ἰτώνου, ὀφείλομεν ἀναζητῆσαι τὴν θέσιν τῆς τελευταίας εἰς θέσιν πλησιεστέραν τῶν Θηβῶν. Τὰ μὲν ἐρείπια τῶν Θηβῶν ἀπέχουσι τῆς Ἄλου περὶ τὰ 18 ½ χιλιόμετρα περίπου, ἤτοι περὶ τὰς 4 ½ ὥρας, τὰ δὲ τοῦ χωρίου Γεντσελί, ὡς Leake καὶ Γεωργιάδης θέλουσι, περὶ τὰ 15 χιλιόμετρα, ἤτοι περὶ τὰς 3 ½ ὥρας περίπου, ἤτοι ἀπόστασις ὑπερβαίνουσα τὴν ὑπὸ τοῦ Στράβωνος ὁριζομένην. ῾Ο δὲ κ. Μ. Χρυσοχόος ἐν τῷ χάρτη αὑτοῦ ἐν ἀμφιβόλω τίθησι τὴν Ἴτωνον παρὰ τὸ χωρίον Καρατζαταγλί, λίαν δὲ ἀτόπως τὸ μὲν χωρίον Καρατζαταγλὶ τίθησιν ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης τοῦ νῦν Ξηριᾶ ποταμοῦ, τὸ δὲ χωρίον Γεντζελὶ ἑπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης τοῦ νῦν Χολορρεύματος, τοῦ ὡς Κουαρίου σημειουμένου ἐν τῷ μνησθέντι χάρτῃ αὑτοῦ. Ἐκ δὲ τῆς ἐν τῷ χάρτῃ αὐτοῦ ἀλλαγῆς τῶν θέσεων τῶν δύο τούτων τῆς βορείου Φθιώτιδος ποταμίων, καὶ ἐκ τῶν νεωτέρων συγγραφέων, ἀναφερόντων ὡς Κουάριον τὸ νῦν Χολόρρευμα, παραπεισθέντες ἐγράψαμεν ἀλλαχοῦ ὅτι τὰ ἐρείπια τῆς Ἰτώνου εὕρηνται παρὰ τὴν νῦν θέσιν Τσουρνάτη βρύσις, ὄπισθεν τοῦ χωρίου Κιόλελερ, ὡς σημειοῦται ἐν τῷ χάρτῃ αὑτοῦ ὁ κ. Χρυσοχόος. Ἀλλὰ χωρίον Κιοϊλὲρ, ὡς σημειοῦται ἐν τῷ μνησθέντι χάρτῃ οὐδαμοῦ εὓρηται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἀλμυρού. Ἡ δὲ φυσικὴ διαγραφὴ τῶν δύο τούτων ποταμίων, τὰ μέγιστα συμβάλλουσα πρὸς τὸ ζήτημα τῆς θέσεως τῆς Ἰτώνου, ἔδει νὰ ἔχῃ οὕτω: Ὁ μὲν Ξηριᾶς, κατερχόμενος ἐκ τῆς Ὄθρυος καὶ καταλίπων ἀριστερὰ τὸ χωρίον Γενιτζέκ, στρέφεται πρὸς Α. καὶ παραρρέων τὰ ἐν τῇ δεξιᾷ αὑτοῦ ὄχθῃ κείμενα χωρία Γκερικλί, Γενιτζελί, Καρατζαταγλί, Μπακλαλί καὶ τὴν ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης αὑτοῦ κειμένην πόλιν τοῦ Ἀλμυροῦ ἐκβάλλει εἰς τὸν Παγασητικὸν κόλπον. Τοῦ δὲ Χολορρεύματος ἡ ἐν τῇ πεδιάδι στροφὴ ἄρχεται ἐκ τοῦ χωρίου Κασουμπλί. Κεῖνται δὲ παρὰ τὴν δεξιὰν αὐτοῦ ὄχθην τὰ χωρία Τουρκομουσλὶ καὶ Γενισλὲρ καὶ παρὰ τὴν ἀριστερὰν τὰ χωρία Δαουτζά, Καραδαναλὶ καὶ Ἀϊδίνιον. Καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὸν χάρτην τοῦ κ. Χρυσοχόου.
Ποῦ δ’ ἔκειτο ἡ Ἴτωνος; Παρὰ τὸ χωρίον Καρατζαταγλί εἰς ἀπόστασιν εἴκοσι λεπτῶν πρὸς Β. ὑψοῦται γήλοφος τεχνητὸς σχηματίζων ἐν τῇ κορυφῂ στρογγύλον καὶ ὁμαλὸν ὀροπέδιον, τόπον ἱερορεπῆ. Ὑπὸ δὲ τοὺς πρόποδας αὐτοῦ ἐκτείνονται δύο ἕλη ἀρκούντως εὐρέα, Ζερέλια ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων καλούμενα. ᾿Εν αὐτῷ δὲ καὶ τοῖς πέριξ ἀγροῖς εἰσιν ἐγκατεσπαρμένα συντρίμματα διαφόρων κεράμων, πλίνθων καὶ ἄλλων ἀγγείων ἐξ ὀπτῆς γῆς καὶ ἐνίοτε ἀνευρίσκονται νομίσματα ὑπὸ τῶν χωρικῶν. Ἐν δὲ τῷ ναῷ τοῦ μνημονευθέντος χωρίου εἰσὶν ἐντετειχισμένοι 9 κίονες μονόλιθοι ἐκ λευκοῦ μαρμάρου, ὀρθογώνιοί τινες λίθοι λευκοὶ καὶ μέλανες καὶ κίων μετὰ κιονοκράνου ὑποβαστάζων τὴν ἁγίαν Τράπεζαν. Ὄπισθεν δὲ ἐπὶ τῆς ἀνατολικῆς προσόψεως τοῦ ναοῦ εἰσὶν ἐντετειχισμένοι δύο κίονες ῥαβδωτοὶ, ὧν αἱ ῥαβδώσεις εἰσὶν ἑλικοειδεῖς. Πέριξ δὲ τοῦ ναοῦ σπόνδυλοί τινες κιόνων κεῖνται. Ἀνήκουσι τὰ λείψανα ταῦτα τῇ ἀρχαίᾳ Ἰτώνῳ; Ὁ Στράβων λέγει «τούτου δὲ (Κροκίου πεδίου) ὑπέρκειται ὁ Ἴτωνος, ὅπου τὸ τῆς ἸΙτωνίας ἱερὸν, ἀφ’ οὗ καὶ τὸ ἐν τῇ Βοιωτίᾳ, καὶ ὁ Κουάριος ποταμός», ἐν δὲ τοῖς Βοιωτιακοῖς «…κατελάβοντο αὐτὴν (τὴν Κορώνειαν) ἐπανιόντες ἐκ τῆς Θετταλικῆς Ἄρνης οἱ Βοιωτοὶ μετὰ τὰ Τρωικὰ, ὅτε περ καὶ τὸν Ὀρχομενὸν ἔσχον. Κρατήσαντες δὲ τῆς Κορωνείας (τῆς ἐν Βοιωτίᾳ) ἐν τῷ πρὸ αὐτῆς πεδίῳ τὸ τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς ἱερὸν ἱδρύσαντο, ὁμώνυμον τῷ Θετταλικῷ καὶ τὸν παραρρέοντα ποταμὸν Κουάριον προσηγόρευσαν, ὁμοφώνως τῷ ἐκεῖ». Κατὰ τὴν διήγησιν ταύτην τοῦ Στράβωνος τὸ ἱερὸν τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς ἔκειτο παρά τὰς ὄχθας τοῦ ποταμοῦ Κουαρίου, ἐξ οὗ τὴν ἐπωνυμίαν ἔσχε καὶ ὁ Βοιωτικός. ῾Ο λόφος τῶν Ζερελίων ἀφίσταται 10 λεπτὰ τῆς ὣρας τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ νῦν Ξηριᾶ ποταμοῦ. ᾿Εν τῷ λόφῳ τούτῳ πρέπει να τοποθετήσωμεν τὸ διάσημον κατὰ τὴν ἀρχαιότητα ἱερὸν τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς, τόπῳ ἱεροπρεπεῖ καὶ καταλλήλῳ διὰ τὴν τοποθεσίαν τοιούτου ἱεροῦ. Ἡ δὲ θέσις αὓτη συμφωνεῖ πληρέστατα τῇ τε καλαισθησίᾳ, ἣν οἱ Ἕλληνες πάντοτε ἔδειξαν ἐν τῇ ἐκλογῇ τῆς τοποθεσίας τῶν ἱερῶν αὑτῶν ναῶν, καὶ τῇ ὀξυδερκείᾳ ἐκείνῃ τῶν ἱερέων τοῦ νὰ ὠφελῶνται ἀπὸ παντὸς συντείνοντος εἰς ἀνύψωσιν τοῦ θρησκευτικοῦ συναισθήματος. Ἄν δὲ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ ἤδη σῳζόμενα ἐρείπια τῶν ἀρχαίων ναῶν καὶ πόλεων, εὑρίσκομεν ταῦτα πληρέστατα συμφωνοῦντα τοῖς τοῦ Ξενοφῶντος «ναοῖς γε μὴν καὶ βωμοῖς χώραν εἶναι πρεπωδεστάτην, ἥτις ἐμφανεστάτη οὖσα ἀστιβεστάτη εἴη, ἡδὺ μὲν γὰρ ἰδόντας προσεύξασθαι, ἡδὺ δὲ ἁγνῶς ἔχοντας προσιέναι». Ἡ δὲ μυθολογία ἐδόξαζεν ὅτι οἱ θεοὶ ἔχαιρον ἐπὶ χωρίοις ἐπιφανέσι διὰ τὰς φυσικὰς αὐτῶν ἀρετάς. Οὐδαμοῦ δὲ τοιαύτη θέσις ἰεροπρεπὴς κεῖται ἐκτὸς τοῦ λόφου τῶν Ζερελίων. Ἐν ταύτῃ τῇ θέσει καὶ ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τῆς Ἰτώνου μέχρι τῆς Ἅλου συμφωνεῖ πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ Στράβωνος ὁριζομένην, ἀπέχουσα ἑξήκοντα περίπου σταδίους τῶν ἐρειπίων τῆς Ἁλου, ἤτοι περί τὰ 8 χιλιόμετρα περίπου (1 ὣρα καὶ 3/4) καὶ ὁ Ξηριᾶς ποταμὸς δὲν ἀφίσταται πολὺ (10 λεπτὰ τῆς ὣρας), καὶ ὄντως ὁ λόφος οὗτος ὑπέρκειταί πως τοῦ Κροκίου πεδίου.
Κατὰ ταῦτα ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ ἱερὸν τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς ἔκειτο ἐπὶ τοῦ μνημονευθέντος λόφου ἡ Ἴτωνος ποῦ ἔκειτο; Ἐὰν τὰ ἐρείπια τοῦ χωρίου Γεντζελί ἀποδώσωμεν, ὡς ὁ Leake καὶ ἄλλοι, τῇ Ἰτώνῳ, ἡ ἀπόστασις αὐτῆς ἀπὸ τοῦ λόφου τῶν Ζερελίων εἶνε μιᾶς ὣρας περίπου. Ὁ Leake διέκρινε καὶ τὸ κρηπίδωμα τοῦ ἱεροῦ ἐν τῇ θέσει Μάρμαρα τοῦ χωρίου Γεντζελί. Ἀλλ’ ἡ θέσις ἔνθα τὸ ἔτι καὶ νῦν σῳζόμενον κρηπίδωμα κεῖται, δηλ. στενὴ βραχώδης καὶ ἀπότομος, λίαν ἀκατάλληλός ἐστι διὰ τὴν θέσιν τοῦ διασημοτάτου ἐκείνου ἱεροῦ. Λείψανα δὲ τῶν τειχῶν τῆς ἀρχαίας ἀκροπόλεως ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ ὑπερκειμένου τοῦ χωρίου λόφου κεῖνται ἄσημα καὶ κεκαλυμμένα ὑπὸ θάμνων. Ὀλίγα δὲ συντρίμματα κεράμων καὶ πηλίνων ἀγγείων ἐν τῇ κατωφερείᾳ τοῦ λόφου ἀνευρίσκονται καὶ κίων μονόλιθος πρασίνου χρώματος ἔν τινι βρύσει παρὰ τὸ χωρίον κεῖται. Ἐν δὲ τῷ ναῷ τοῦ χωρίου δύο λίθοι ὀρθογώνιοι ἐκ λευκοῦ καὶ μέλανος μαρμάρου ἐντετειχισμένοι εἰσίν. Ἄγνωστον ἐὰν ἐνταῦθα ἀνευρέθησαν ἤ ἀλλαχόθεν μετηνέχθησαν πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ ναοῦ. Ἄλλως τε ἡ ἀπόστασις ὑπερβαίνει τὴν ὑπὸ τοῦ Στράβωνος ὁριζομένην. Τοὐναντίον δὲ πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ πόλις ἔκειτο πέριξ τοῦ χωρίου Καρατζαταγλί. Ἴσως δὲ, ὡς ἱερὰ τῆς Ἀθηνᾶς, ἦν ἀτείχιστος, διὸ καὶ οὐδὲν λείψανον τῶν τειχῶν αὐτῆς ἀνευρίσκεται νῦν. Ἐὰν δὲ παραδεχθῶμεν ὁτι ἡ πόλις εὕρηται νῦν ἐν τῷ χωρίῳ Γεντζελί, ἡ τοιαύτη παραδοχὴ οὐδόλως ἀποκρούει τὴν ἰδέαν ἡμῶν, ὅτι τὸ ἱερὸν τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς ἔκειτο ἐπὶ τοῦ λόφου τῶν Ζερελίων, διότι οὐδεμία θέσις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ῾Αλμυροῦ, ὡς ἤδη ἐρρήθη, κέκτηται τοσαῦτα πλεονεκτήματα, ὡς ἡ θέσις αὕτη. Γνωστόν δ΄ ἐστιν, ὅτι πολλὰ ἱερὰ κατά τε τὴν Ἀσίαν καὶ ἐν Ἑλλάδι δὲν περικλείοντο ἐντὸς τῶν ὀχυρωμάτων τῶν γειτνιαζουσῶν πόλεων, ἀλλ’ ἦσαν ὑπὸ τὴν φυλακὴν τῆς ἰδίας αὑτῶν ἱερότητος. ᾿Ενταῦθα λοιπὸν ἄς ζητηθῇἡ θέσις καὶ τὸ διάγραμμα τοῦ ἱεροῦ.
Ἑν ὑφ’ ἡμῶν δημοσιευθησόμενον νόμισμα τῆς Ἰτώνου ἐν τῇ θέσει ταύτῃ εὑρέθη, καθ’ ἃ μὲ διεβεβαίωσεν ὁ κάτοχος αὐτοῦ. Καὶ αἱ ὑφ’ ἡμῶν δὲ ἐν τῷ Bulletin de Correspondance Hellenique (τόμ.. XV, σελ.. 568, ἀρ. 12 καὶ 13) δημοσιευθεῖσαι ἐπιγραφαὶ αὐτόθι ἀνευρέθησαν. Οὐδόλως δ’ ἀμφίβολον τυγχάνει, ὅτι καὶ πλεῖστοι ἀρχαῖοι λίθοι, ἐνεπίγραφοι ἤ μή, ἐντεῦθεν μετηνέχθησαν ἐν τῇ 3/4 τῆς ὣρας ἀπεχούσῃ πόλει τοῦ Ἀλμυροῦ, ὡς καὶ τὰ ἐν τῷ χωρίῳ Καρατζαταγλί ἐντετεισμένα λείψανα ἀρχιτεκτονικῆς.
᾿Εκ τῶν ἀνωτέρω ὅθεν συνάγεται, ὅτι:
1) ἡ ῎Ιτωνος ἤ ἔκειτο παρὰ τὸ χωρίον Καρατζαταγλὶ ἐν τῇ νῦν θέσει, τοῖς Ζερελίοις, ἤ ἐν τῷ χωρίῳ Γεντσελί, ὡς ὁ Leake, καὶ ἄλλοι.
2) Τὸ ἱερὸν τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς ἔκειτο ἐπὶ τοῦ λόφου τῶν Ζερελίων.
3) Κουάριος ποταμὸς τῶν ἀρχαίων ἐστὶν ὁ νῦν Ξηριᾶς καὶ οὐχὶ τὸ νῦν Χολόρρευμα, ὡς μέχρι τοῦδε παραδεχόμεθα.
Πάντες δὲ οἱ νεώτεροι γενικῶς παραδέχονται, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, ὡς Κουάριον τῶν ἀρχαίων τὸ νῦν Χολόρρευμα, ὅπερ πόρρω ἀφίσταται τῶν χωρίων Γεντσελὶ καὶ Καρατζαταγλί. ῾Ο δὲ Bursian ἀπατηθεὶς ἐκ τῆς ἐσφαλμένης διορθώσεως τῆς παρὰ Στράβωνι ἀπαντώσης συγκεκομμένης λέξεως …αιας εἰς [Ἰτων]ίας, ὅτι δηλ. ἕτερος ποταμὸς Κουράλιος ἐν τῇ ῾Εστιαιώτιδι ῥέων παρὰ τὴν Φαρκαδόνα καὶ τὸ …αιας Ἀθηνᾶς ἱερὸν εἰς τὸν Πηνειὸν ἐξίησι, παρεδέχθη τὴν ὕπαρξιν καὶ ἑτέρου ἱεροῦ διαφόρου τοῦ παρὰ τὴν Ἴτωνον ἐν τῇ Φθιώτιδι κειμένου διασημοτάτου ἱεροῦ τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς. ῾Ο δὲ Mueller ἀνήγειρε διὰ τῆς φαντασίας καὶ τρίτον ὁμώνυμον ἱερὸν ἐν τῇ Θεσσαλιώτιδι παρὰ τὸ Κιέριον, παρεξηγήσας δὲ χωρίον τι τοῦ Παυσανίου ἵδρυσε καὶ τέταρτον ὁμώνυμον ἱερὸν μεταξὺ Φερῶν καὶ Λαρίσης τῆς ἐν τῇ Πελασγιώτιδι μητροπόλεως τῆς Θεσσαλίας. Ἀλλὰ Λάρισα ἐνταῦθα ἐννοητέα ἡ Κρεμαστή, μεταξὺ τῆς ὁποίας καὶ τῶν Φερῶν ἔκειτο ἡ Ἴτωνος καὶ τὸ παρ’ αὐτὴν ἱερὸν τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς καὶ οὐχὶ ἡ ἐν τῇ Πελασγιώτιδι. Καὶ ὄντως ἡ θέσις αὕτη τῆς Ἰτώνου παρὰ τὸ Καρατζαταγλὶ ἀντιστοιχεῖ πληρέστατα πρὸς τὴν σαφῆ μαρτυρίαν τοῦ Παυσανίου. Οἱ δὲ παρὰ τὴν Φαρκαδόνα (Bursian) καὶ τὸ Κιέριον (Mueller) ναοὶ τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς εἰσὶν ὅλως ἀνύπαρκτοι καὶ φαντασιώδεις. Ἡ ἀντίφασις αὕτη αἵρεται, ἐὰν, κατὰ τὴν λίαν ὀρθὴν διόρθωσιν ὑπὸ τοῦ κ. Γεωργιάδου τῆς ἐν τῷ μνημονευθέντι χωρίω τοῦ Στράβωνος ἀπαντώσης συγκεκομμένης λέξεως …αιας εἰς [Πελινν]αίας καὶ οὐχὶ [Ἰτων]ίας, ἐννοήσωμεν ἕτερον ναὸν τῆς Πελινναίας Ἀθηνᾶς παρὰ τὴν Πελίννην ἐν τῇ Ἑστιαιώτιδι, παρὰ τὸν ὁποῖον ναὸν ἔρρεεν ὁ Κουράλιος. Ὅτι δὲ ὁ παρὰ τὴν Ἴτωνον ῥέων Κουάριος, ἐξ οὗ, ὡς εἴπομεν, ἐκλήθη ὁμωνύμως καὶ ὁ Κουάριος τῆς Βοιωτίας, ἐκαλεῖτο καὶ Κουράλιος, ἐπίσης κἀκεῖνος, βεβαιοῦται ἐκ δύο ἐπιγραφῶν ἀνευρεθεισῶν, τῆς μὲν μιᾶς παρὰ τὸ χωρίον Καραμπὰς, τῆς δὲ ἑτέρας ἐν τῷ χωρίῳ Κωφοῖς, καὶ ὑφ’ ἡμῶν δημοσιευθεισῶν ἐν τῷ Bulletin de Correspondance Hellenique (τόμ.. XV, σελ. 563 καὶ ἑ., 568 καὶ ἑ., ἀριθ. 2 καὶ 14), ἐν αἷς ἀναφέρεται τὸ ὄνομα τοῦ μηνὸς Κουραλίου, ὠνομασμένου πιθανώτατα ἐκ τοῦ ποταμοῦ εἰς τιμὴν τοῦ ὁποίου ἦν καθιερωμένος, καθάπερ καὶ ὁ Ἰτώνιος μὴν ἦν καθιερωμένος εἰς τιμὴν τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς. Ἀνάλογον δέ τι συνέβαινε καὶ ἐν τῷ Κουαρίῳ τῆς Βοιωτίας, ὡς ἔφθημεν εἰπόντες, ὃν ὁ Ἀλκαῖος, παρὰ Στράβωνι, Κουράλιον καλεῖ, καὶ τῷ τῆς Ἑστιαιώτιδος.»

Νικόλαος Γιαννόπουλος

Βίκτωρ Κων. Κοντονάτσιος
Πρόεδρος Φιλαρχαίου Εταιρείας Αλμυρού «Όθρυς»

Νικόλαος Γιαννόπουλος

Ανιχνεύοντας την νεότερη ιστορία του Αλμυρού δύσκολα μπορεί να βρεθεί ισχυρότερη και λαμπρότερη προσωπικότητα από αυτήν του Νικόλαου Γιαννόπουλου του Ιωάννου. Η πολύπλευρη δραστηριότητά του, η σημαντικότατη προσφορά του και τα πολυάριθμα δημοσιεύματά του, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη εντοπισθεί, καθιστούν αδύνατη την προσπάθεια να περιγραφεί σ΄ ένα σύντομο δημοσίευμα η ζωή και το έργο του. Αποσπασματικές αναφορές μόνο μπορεί να γίνουν. Και αυτό θα τολμήσουμε..
Ο Νικόλαος Γιαννόπουλος γεννήθηκε το 1866 στη Δόλιανη της Ηπείρου. Ήρθε στον Αλμυρό το 1875. Ο πατέρας του είχε έρθει το 1858 «ἐν ᾗ ἐποχῇ διέμεινεν ἐν Ἁλμυρῷ ρωσικόν ἱππικόν Κοζάκων εἰς οὓς ἐχορήγει ἄρτον. Ὁ Ἁλμυρός τότε ἦτο έν νηπιωδεστάτῃ καταστάσει. Οὔτε ἐμπόριον, οὔτε κοινωνία, οὔτε τι ἄλλο πλήν τῆς ὀθωμανικῆς βαρβαρότητος», γράφει για τον πατέρα του, ενώ για τον εαυτό του λέει «Εἰς τὸν Ἁλμυρόν ἦλθον ἐξ Ἠπείρου μικρὸν παιδίον τὸ 1875. Εὗρον τὸν Ἁλμυρόν Τουρκόπολιν με στενοὺς δρόμους μὲ τζαμιὰ μὲ μιναρέδες καὶ τουρκομάγαζα μὲ κεπέγκια».
Το 1881, με την απελευθέρωση της Θεσσαλίας, ο Νικόλαος Γιαννόπουλος αποφοίτησε από το Ελληνικό Σχολείο του Αλμυρού, μαζί με τρεις άλλους συμμαθητές του. Οι τρείς άλλοι, με υποτροφία του Δήμου Αλμυρού, φοίτησαν στο νεοσύστατο Διδασκαλείο Λάρισας για να εφαρμόσουν μια «τολμηρή τοπική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση». Αυτός δεν πήρε τον ίδιο δρόμο. Τον χρειαζόταν ο πατέρας του στο αρτοποιείο τους. Τον Σεπτέμβριο 1884 διορίζεται προσωρινός υπογραμματέας του Ειρηνοδικείου Αλμυρού, αρνούμενος να ακολουθήσει τις υποδείξεις του πατέρα του να σχοληθεί με το αρτοποιείο.
Φωτισμένο μυαλό και ανήσυχος δεν ήταν δυνατόν να συμβιβαστεί με την κατάσταση αυτή. Πλάθει μεγάλα όνειρα. Τον πιέζει ακατανίκητα μια εσωτερική ανάγκη να ασχοληθεί με την ιστορία του τόπου. Πολύ νεαρός διάβασε την «Θεσσαλία» του Ν. Γεωργιάδη. Αυτό πρέπει να ήταν η βασικότερη αφορμή για τους προσανατολισμούς στη ζωή του. Το περιβάλλον όμως του Αλμυρού δεν βοηθάει. Προσπαθώντας να αποφύγει τον κλοιό της έλλειψης μέσων και να προχωρήσει έγραψε στις 25 Ιουλίου 1885 στον Αριστομένῃ Χ. Μυριανθούσῃ, ειρηνοδίκῃ, στην Αργαλαστή: «ἀπὸ τῆς ἐντεῦθεν ἀναχωρήσεώς Σας διατελῶ δοῦλος εἰς τὸν Γεώργιον Πλάκαν, και τοι ἀποστρέφομαι τὸ ἐμπόριον. Καλὸν θὰ ἦτο, ἵνα ἐργαζόμενος ἔν τινι δικηγορικῷ γραφείῳ φοιτῶ εἰς τὸ Γυμνάσιον». Και γράφτηκε στο Γυμνάσιο του Βόλου. Οικογενειακοί όμως λόγοι και κυρίως το ότι η ποιότητα και ο ρυθμός της μόρφωσης στο Γυμνάσιο δεν τον ικανοποιούσε τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει την φοίτησή του.
Μαθητής, ωστόσο, Γυμνασίου ακόμη, 19 ετών, στα 1885, άρχισε να γράφει το πρώτο του βιβλίο, τα «Φθιωτικά». «Του παρόντος πονήματος αι πρώται λέξεις του εγράφησαν κατά το 1885, ότε εφοίτων εις το εν Βόλω Γυμνάσιον». Ολοκληρώθηκε το 1887 αλλά «ἐξεδόθη ὅμως τῷ 1891». Την ίδια χρονιά (1891), ζητώντας διέξοδο στον αποκλεισμό του ζητάει πιστοποιητικό για αποδημία στο «εξωτερικό». Πηγαίνει στη Δράμα όπου του ανατέθηκε «η άοκνος επιμελής και παιδαγωγική διδασκαλία μαθημάτων ορισθησομένων υπό τε της εφορίας και της διευθύνσεως». Διδάσκει ένα χρόνο (1891-1892) και επιστρέφει στον Αλμυρό για να επιδοθεί οριστικά στις αγαπημένες του απασχολήσεις.
Στις 25 Ιουλίου 1894, στέλνοντας στον Ν. Γεωργιάδη τα «Φθιωτικά» του γράφει: «ἡ Ἐπαρχία Ἀλμυροῦ δὲν ηὐμοίρησεν εἰσέτι ἐξόχων ἀνδρῶν ὅπως ἐγκωμιασθῇ καὶ περιγραφῇ, καθάπερ ἡ μήτηρ αὐτῆς Θεσσαλία ὑπὸ τοῦ γλαφυροῦ καὶ πολυμαθοῦς συγγραφέως αὑτῆς. Πενιχρὰ καὶ ἄσημος, τόγε νῦν ἔχον, χώρα ὑπὸ πενιχροῦ καὶ ἀσήμου συγγραφέως πενιχρώτατα καὶ εὐτυχέστατα περιεγράφη, θελήσαντος, κατὰ τὴν κοινὴν παροιμίαν, ὡς ὁ βάτραχος νὰ μιμηθῇ τὸν βοῦν.»
Ασχολείται πυρετωδώς και με συγγραφή άλλων μελετών. Δεν έχει όμως όσο χρόνο χρειαζόταν. «Εφέτος δεν ηδυνήθην να παραγάγω σπουδαίαν διανοητικήν εργασίαν διότι αι οικιακαί ασχολίαι δεν μοί επιτρέπουσι τούτο…Έχω ετοίμους προς δημοσίευσιν 1) Νομισματολογικά, ήτοι αρχαία θεσσαλικά νομίσματα. 2) Ορμένιον, Ορμίνιον και Αρμένιον, τρεις πόλεις διάφοροι. 3) Ορθογραφικά θεσσαλικών τινών πόλεων αρχαίων και νέων 4) Ναρθάκιον. όρος και ομώνυμος πόλις 5) Η φθιωτική πόλις Ερέτρια και 6) ο Άγιος Νικόλαος ο εν Βουνένη της Θεσσαλίας και η θεσσαλική πόλις Βουνένη».
Πονάει βλέποντας να καταστρέφονται τώρα οι αρχαιότητες που είχαν διασωθεί από την τουρκική κατοχή. Και δεν περιορίζεται μόνο στην επαρχία Αλμυρού. Όλα θέλει να τα σώσει «πρὸ ἡμερῶν διατρίβοντες ἐν Βώλῳ ἔσχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπισκεφθῶμεν ἰδιωτικὸν οἰκόπεδον, ἐν ὧ εὕρομεν σὺν τοῖς ἄλλοις ἀχρήστοις λίθοις, οὓς ὁ δῆμος ἐπώλησεν ἰδιώτῃ τινί, καὶ σπονδύλους κιόνων ἐκ λευκοῦ μαρμάρου, κιονόκρανα δωρικοῦ ῥυθμού, βάσεις ἀγαλμάτων καὶ ἄλλους λίθους, ἀποτελοῦντάς ποτε ἀρχαῖόν τινα περικαλλῆ ναὸν τῶν προγόνων ἡμῶν».
«Μετ’ ἄλγους καρδίας», γράφει προς τον Γκαίρτρινγκεν «παρετήρησα ἔν τε τῇ ἐπαρχίᾳ Ἁλμυροῦ καὶ τῇ λοιπῇ Θεσσαλίᾳ ὅτι αἱ κατὰ τὴν κατεδάφισιν τῶν τουρκικῶν τεμενῶν καὶ οἰκιῶν ἑκάστοτε ἀνακαλυπτόμεναι ἐπιγραφαί, ὅσαι μὲν ἐτύγχανον τῆς προσοχῆς μου, ἔβλεπον τοὐλάχιστον τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος, αἱ δὲ λοιπαὶ παρήρχοντο ἀπαρατήρητοι, συγκαταστρεφόμεναι μετὰ τῶν ἄλλων! Δύναμαι μᾶλλον εἰπεῖν μετέπιπτον ἐκ τῆς τουρκικῆς εἰς τὴν ἑλληνικὴν βαρβαρότητα! Τὶ ἠδυνάμην νὰ πράξω; Ἠγανάκτησα ὅταν εἶδον οἰκοδόμους νὰ καταστρέφωσι πρὸ τῶν ὀμμάτων μου ἐπιγραφὴν, ἣν ἄλλοτε εἶχον δημοσιεύσει ἐν τῷ «Bulletin de Correspondance Hellenique».
Η μεγάλη επιθυμία και ακατάβλητη θέλησή του να διασώσει τα ιστορικά μνημεία τον οδηγεί στη σωτήρια σκέψη να ιδρυθεί ειδικό σωματείο για το σκοπό αυτό. Έτσι την Κυριακή 28 Απριλίου 1896 ιδρύεται η Φιλάρχαιος Εταιρεία Αλμυρού «Όθρυς». Δώδεκα ήταν τα πρώτα ιδρυτικά μέλη, αριθμός συμβολικός για τον Νικόλαο Γιαννόπουλο. Κι είναι συγκινητικό προσωπικότητες του Αλμυρού, δημοδιδάσκαλοι, ελληνοδιδάσκαλοι, ιατροί, ιερείς, η πνευματική κορυφή του Αλμυρού εκείνης της εποχής, μαγεμένοι κυριολεκτικά από την προσωπικότητα του Νικόλαου Γιαννόπουλου, που δεν έχει ούτε απολυτήριο Γυμανασίου, μαζεμένοι τριγύρω του και ακούν το κάλεσμά του.
Δεν ήταν εύκολη προσπάθεια: «Βλέποντες ότι ανά την Θεσσαλίαν πολλάκις ανεκαλύπτοντο σπουδαίαι και λόγου άξιαι αρχαιότητες υπό των χωρικών, αίτινες ή παρεδίδοντο εις αρχαιοκαπήλους ή μάλλον κατεστρέφοντο υπό αμαθών και αξέστων χωρικών και μη δυνάμενοι άλλως να συντελέσωμεν εις την διάσωσιν αυτών απεφασίσαμεν να ιδρύσωμεν την Φιλάρχαιον Εταιρείαν «η Όθρυς» εν Αλμυρώ τη 28 Απριλίου 1896». «Ἐνεπαίχθημεν, εἰρωνιῶν βαναύσων ἐτύχομεν, οἴκτου μειδιάματος ἠξιώθημεν ὑπὸ τῶν λογίων ἐκείνων, τῶν οἰομένων μέγα τι εἰδέναι! Ἀδιάφορον, τὸ ἔργον ἐξησφαλίσθη. Εὐτυχῶς εὕρηκα καὶ ἄλλους ἤδη λάτρας τοῦ καλοῦ καὶ συνεργάζομαι ἐπιτυχῶς μετ’ αὐτῶν. Καθ’ ἑκάστην ἥδη ἀνακαλύπτομεν ἐπιγραφὰς καὶ ἀνάγλυφα καὶ ἐλπίζομεν νὰ συγκεντρώσωμεν αὐτὰς ἐν Ἁλμυρῷ τὸ ἔαρ».
Από την πρώτη στιγμή η Φιλάρχαιος Εταιρεία Αλμυρού έθεσε βασικό σκοπό της την ίδρυση Αρχαιολογικού Μουσείου. Κι ήταν τότε μια εποχή που τα περισσότερα σπίτια του Αλμυρού ήταν χαμηλά και λασπόχτιστα, πνιγμένα στους απέραντους καπνότοπους. Φάνταζε τρέλα η ίδρυση Αρχαιολογικού Μουσείου σε μια τέτοια πόλη. Και όμως έγινε. Το έχτισε η ακατάβλητη θέληση του Γιαννόπουλου.
Ατελείωτες είναι οι αναφορές του και οι παρεμβάσεις του για τη διάσωση των αρχαιοτήτων και τη συγκέντρωσή τους σε ασφαλές μέρος.
Γράφει στο Υπουργείο Παιδείας: «εκδραμόντα τα μέλη του Δ. Σ. της Φιλαρχαίου Εταιρείας «Όθρυς», εις τα ερείπια της Άλου, εύρον επτά γηλόφους, ων οι πλείστοι κατά διαφόρους καιρούς είχον συληθή υπό των χωρικών…αφαιρέσαντες και τους λίθους των θόλων αυτών προς ανέγερσιν ιδιωτικών οικιών».
Στις 2 Απριλίου 1895 απευθύνθηκε προς την Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία: «κατατίθημι…καγώ τον πενιχρόν μου οβολόν εις το υμέτερον Μουσείον δωρούμενος αυτώ: 1) Χειρόγραφον πολυσέλιδον ογκώδες βιβλίον του 16ου αιώνος…2) Σταυρόν γεγλυμμένον εκ ξύλου πίξου λεπτοτάτης τέχνης του 16ου αιώνος παριστάνοντα δωδεκάορτον όμοιον τω υπό της αυτής της Αυτοκρατείρας της Βασιλίσσης δωρηθέντα αλλ’ άνευ αργυροεπιχρυσώσεως. 3) Αρχαίον τι ελλιπές έντυπον βιβλίον εκκλησιαστικής ύλης ακατάληπτον εμοί».
Στις 26 Σεπτεμβρίου 1907 έγραψε στον Γ. Λαμπάκη: «ανάγκη η Χριστιανική Εταιρεία να αναλάβη την εκσκαφήν του ναού τούτου (στη Νέα Αγχίαλο) και την εποπτείαν της διασώσεως των ποικίλων αρχαιολογικών ευρημάτων».
Στις 30 Νοεμβρίου 1907 απευθύνθηκε και πάλι στη Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία «παρακαλῶ ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστούμενοι: α) ἀποστείλητε χριστιανολόγον εἰς Ἁλμυρὸν ἵνα μελετήσῃ καὶ περισυλλέξῃ ταῦτα, εἰς ὃν θὰ παράσχω κἀγὼ τὴν προσωπικὴν μου συνδρομήν. β) συστήσητε τῷ ἁρμοδίῳ ὑπουργείῳ ὅπως ἐπιτρέψῃ ἡμῖν τὴν μεταφορὰν τῶν ἀρχαιοτήτων τούτων εἰς τὸ Μουσεῖον Ἁλμυροῦ, ἵνα προληφθῇ τοῦ λοιποῦ πᾶσα περαιτέρω καταστροφὴ αὐτῶν» (Ευρήματα της Μονής Ξενιάς)
Σε έκθεση στις 30 Μαΐου 1916 γράφει προς το Υπουργείο Παιδείας για το μοναστήρι της Παναγίας Ξενιάς: «Τοιούτος ναός άξιος διασώσεως είναι εν τη επαρχία Αλμυρού ο της Άνω Μονής Ξενιάς….Χειρόγραφά τινα επί μεμβράνης και χάρτου διέσωσα προ ετών από της αρπαγής και καταστροφής υπό των περιοίκων, ως και εικόνας ανηκούσας εις τον χορόν του ναού. Ίσως όμως υπάρχουσι και κρύπται, ως ειθίζετο και τότε, εν οις να υπάρχωσι χειρόγραφα ανεκτιμήτου αξίας.…Λαμβάνω την τιμήν να συστήσω τη Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία όπως ευαρεστουμένη λάβη ταύτα υπ’ όψει. α) διατάξῃ τὸ ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Ξενιᾶς ὅπως ἐπιληφθῇ ἀμέσως τῆς ἐπισκευῆς καὶ συντηρήσεως τοῦ ναοῦ β) αποσταλή αρχαιολόγος, να μεριμνήση περί συντηρήσεως τοῦ εικονοστασίου και εικόνων»
Το έργο του άρχισε να προκαλεί επαινετικά σχόλια και θαυμασμό.
Στις 13 Φεβρουαρίου 1901 το «Wochenscrift für Klassische Philologie» έγραψε «Ἀπό τινων ἐτῶν ὑφίσταται ἐν Ἁλμυρῷ τῇ πόλει τοῦ συρμοῦ, ….ἡ ἐνεργὸς Φιλάρχαιος Ἑταιρεία «Ὄθρυς», τῆς ὁποίας αἱ ὑπηρεσίαι δὲον νὰ ἀναγνωρισθῶσι εἰς εὐρὺ κύκλον. Ψυχὴ τῆς Ἑταιρείας εἶναι ὁ κύριος Ν. Ι. Γιαννόπουλος. Ὁ Γιαννόπουλος ἀνήκει εἰς τὴν χορείαν τῶν Ἑλλήνων ἐπιτοπίων ἀρχαιοφίλων οἱ ὁποῖοι ἄγονται εἰς τὴν σπουδὴν τῶν μνημείων ἐξ ἀληθοῦς ἔρωτος πρὸς τὴν ἐπιστήμην… Πρὸς τοὺς ἐξαιρέτους ἄνδρας τοῦ Ἁλμυροῦ εὐχόμεθα ἀληθῆ τύχην εὑρετῶν, ἐλπίζοντες ἵνα κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῆς «Ὄθρυος» ἱδρυθῶσι καὶ ἐν Βόλῳ, Λαρίσῃ καὶ Τρικάλοις ἀρχαιολογικαὶ ἑταιρεῖαι».
Στα 1899, τρία μόλις χρόνια μετά την ίδρυσή της, η Φιλάρχαιος Εταιρεία Αλμυρού, τύπωσε το πρώτο τεύχος του «Δελτίου» της, του οποίου εκδόθηκαν συνολικά επτά τεύχη μέχρι το 1911.
Στις 20 Απριλίου 1901 ο Βαρῶνος Χίλλερ φον Γκαίρτρινγκεν έγραψε «ἐξεδόθη τὸ δελτίον τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Συλλόγου «Ὄθρυς», ὅστις ἱδρύθη τῷ 1896 εἰς τὴν θεσσαλικὴν πόλιν Ἁλμυρὸς καὶ ὑπὸ τὸν ἐνεργητικὸν γραμματέα Ν. Γιαννόπουλον ἐπιδιώκει τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ συναθροίσῃ καὶ διατηρήσῃ τὰ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἁλμυροῦ ἤ καὶ ἀλλαχοῦ εἰσέτι εὑρισκόμενα λείψανα τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς καὶ Βυζαντινῆς ἐποχῆς, ὡς καὶ τῶν νεωτέρων χρόνων».:
Ο Δ. Σαράτσης έγραψε στη «Θεσσαλία» στις 7 Ιουλίου 1903: «Καὶ δὲν εἶναι ἡ ἵδρυσις τοῦ Μουσείου τὸ μόνον γενναῖον ἔργον τῆς «Ὄθρυος». Σὺν αὐτῷ κατωρθώθη νὰ ἐμπνευσθῇ τοῖς κατοίκοις ὁ πρὸς τὰ ἀρχαῖα σεβασμὸς καὶ ἡ ἐκτίμησις… Προσθέσατε ὅτι καὶ περιοδικὸν ἐκδίδει τὸ ἄριστον σωματεῖον. Νομίζομεν ὅτι ἡ Φιλάρχαιος Ἑταιρεία ἡ «Ὄρθρυς», ἀποτελοῦσα καύχημα τοῦ Ἁλμυροῦ, εἶναι καὶ τῆς Θεσσαλίας ὅλης τιμή».
Στον «Κήρυκα» του Βόλου στις 25 Δεκεμβρίου 1909, ο Περικλής Αποστολίδης: «Το να παρακολουθηθῇ εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ ὁ κ. Ν. Ι. Γιαννόπουλος καὶ φέρῃ ἐπ’ αὐτοῦ κρίσεις ἀπαιτείται βεβαίως ἀναλογία τις γνώσεων καὶ μελετῶν, εἰς ταύτας ὅμως παῦροί εἰσιν οἱ παρ’ ἡμῖν ἀριθμούμενοι».
Τα γνωστά σήμερα δημοσιευμένα έργα του ξεπερνούν τα 250. Είναι επομένως αδύνατη και μόνο η αναγραφή των τίτλων τους εδώ. Το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Θεσσαλίας έχει αρχίσει μια πολύ σοβαρή προσπάθεια προς τον τομέα αυτό. Μερικά, ωστόσο, δημοσιεύματά του που απόσπασαν ευνοϊκότατες κριτικές αλλά και συζητήσεις και είναι αξιοθαύμαστες επιτυχίες του πρέπει να μνημονευθούν.
Μόλις σε ηλικία 19 ετών, ζώντας στον Αλμυρό και μην έχοντας ακόμη απολυτήριο Γυμνασίου, τόλμησε να αμφισβητήσει τον Παπαρρηγόπουλο και άλλους σημαντικούς επιστήμονες και να τοποθετήσει τη μάχη της 15 Μαρτίου 1311, μεταξύ Καταλανών και του Δούκα των Αθηνών, πρώτος αυτός, όχι στον βοιωτικό Κηφισσό αλλά στην περιοχή του Αλμυρού. Τόλμησε ακόμα και ενώ ο αρχαιολόγος Αρβανιτόπουλος έψαχνε να βρει την Δημητριάδα στη Γορίτσα, να διατυπώσει από πολύ νωρίς και με σαφήνεια την άποψη ότι η Δημητριάδα δεν βρισκόταν εκεί αλλά στην αναγνωρισμένη σήμερα θέση της.
Κάτω από τέτοιες συνθήκες και αφού είχε αναγνωρισθεί από πολλούς ως προσωπικότητα της αρχαιολογικής έρευνας και είχε υπηρετήσει έφορος αρχαιοτήτων στον Αλμυρό, στην Αγχίαλο, στο Βόλο, στη Χαλκίδα, στο Αργοστόλι ήρθε και πάλι στο Βόλο. Εκεί στις 18 Μαΐου 1940 πληροφορήθηκε: «Ἀνακοινοῦμεν ὑμῖν ὅτι διὰ Β. Δ. τῆ 15 Ἀπριλίου ἐ. ἔ. ἐκδοθέντος καὶ τῆ 24 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς δημοσιευθέντος ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 74 (τεῦχ. Γ΄) φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ἀπελύθητε τῆς ὑπηρεσίας ὡς καταληφθέντες τοῦ ὑπὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας, ἐκφραζομένης ὑμῖν τῆς Βασιλικῆς εὐαρεσκείας διὰ τὴν μακρὰν καὶ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν ὑμῶν».
Δεν πρόφτασε όμως να ξεκουραστεί. Στις 3 Δεκεμβρίου 1941, σε ηλικία 75 ετών, η πατρίδα τον χρειάστηκε: «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰς πολυτίμους ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσεφέρατε κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ διετελέσατε ἐπιμελητὴς ἀρχαιοτήτων, παρακαλοῦμεν ὅπως προσφέρετε καὶ πάλιν τὰς ὑπηρεσίας σας κατὰ τάς σημερινὰς δυσχερεῖς περιστάσεις ἀναλαμβάνοντες τὰ καθήκοντα τοῦ ἐκτάκτου ἐπιμελητοῦ ἀρχαιοτήτων Βόλου προσωρινῶς δὲ καὶ τὴν Διεύθυνσιν τῆς Δ΄ Περιφερείας».
Και ο Νικόλαος Γιαννόπουλος, 75 ετών και άρρωστος, πήγε και πάλι στο αγαπημένο του στέκι, το Μουσείο του Βόλου. Ρίχτηκε, κάτω τις δυσχερείς περιστάσεις της εχθρικής κατοχής, και πάλι στο έργο του. Οι συνθήκες πολύ δύσκολες. Πρέπει όμως οπωσδήποτε να σωθούν οι αρχαιότητες. Και αυτό είναι το κύριο καθήκον του. Ζώντας ολημερίς στο Μουσείο με την αγαπημένη του γυναίκα την Ουρανία και τον πιστό βοηθό του, φύλακα του Μουσείου, Ηλία Αντωνόπουλο, θα ζήσει εκεί ως το τέλος της ζωής του.
Στιγμιότυπα των τελευταίων αυτών ημερών του βλέπουμε μέσα από τις σημειώσεις που κρατάει. Είναι σημειώσεις υπηρεσιακές, οικογενειακές και ατομικές μαζί, δείγμα των δύσκολων περιστάσεων, αλλά και απόδειξη της ουσιαστικής ταύτισής του με τα αρχαία λείψανα.
Μερικά σπαράγματα των σημειώσεων αυτών είναι χαρακτηριστικά.
«9 Φεβρουαρίου 1943: 2.000 δρ. δι’ αποκάλυψιν των γραπτών στηλών, διά τακτοποίησιν των φθαρθέντων γεωσάκκων των στηλῶν, διά μεταφοράν μιας στήλης, διά συρραφήν σάκκων και τοποθέτησιν αυτών εν τω Μουσείω, διά κτίσιμον περιφράξεως της θύρας ανατολικού υπογείου όπου είναι τοποθετημένα τα μικροτεχνήματα πήλινα και λίθινα αρχαία».
«Δέκα κεραμίδια Χ 100 δρ. =1.000».
Στο ίδιο τετράδιο σημειώνει και ιστορικές πληροφορίες: «Αι απώλειαί μας κατά τον Αλβανικόν πόλεμον 1940 -1941: Αι μέχρι σήμερον 7 Μαΐου 1942 φονευθέντες: αξιωματικοί μόνιμοι 337, αξιωματικοί έφεδροι εκ μονίμων 128, έφεδροι εξ εφέδρων 350, οπλίται εν όλω 11266, ἐξαφανισθέντες ἀξιωματικοί έφεδροι εκ μονίμων 1, έφεδροι εξ εφέδρων 16, οπλίται εν όλω 1391».
«13 Νοεμβρίου 1942. Αγοράσαμε ½ οκά αλεύρι Χ 140 την οκά =70 δρ. Πήραμε φασόλια Χ 30 δράμια το άτομο 90 δράμια».
«12 Δεκεμβρίου 1942: Πήραμε κουκιά 360 δράμια και 300 δράμια αμύγδαλα»
«1 Απριλίου 1943. Πήραμε 120 δράμια φασόλια, δύο οκάδες καλαμπόκι, ρεβύθια 300 δράμια῾
«14 Ιουλίου 1943. Η Ουρανία ηγόρασεν 1 σάκκον 25 ½ οκ. σίτου Χ 3.600 =91.800».
«21 Ιουλίου 1943 έδωκα προκαταβολικώς το 1/3 της συνολικής αξίας 30 οκάδων σίτου προς δρ. 3.000 περίπου την οκάν εις το ταμείον του Συνεταιρισμού Δημοσίων υπαλλήλων, .ήτοι δρ. 30.000 διά εμέ, την Ουρανίαν 20.000 και διά τον Ηλίαν 10.000. 27 Ιουλίου 1943. Γραφική ύλη διά Μουσείον.»
«6 Οκτωβρίου 1943. 300.000 δι’ εξασφάλισιν των αρχαιοτήτων του Βόλου».
«6 Νοεμβρίου 1943 αγορά καυσοξύλων διά τον χειμώνα, κατασκευή σόμπας φούρνου εν είδει θερμάστρας εκ τσίγκου».
«15 Νοεμβρίου 1943. Εις εργάτας δι εξαγωγήν άμμου εκ του Μουσείου 914.000 δρ.».
«7 Δεκεμβρίου 1943 εις Σπ. Γιαννόπουλον οδοιπορικά εις Αλμυρόν προς εξασφάλισιν των αρχαίων δραχ. 150.000».
«8 Δεκεμβρίου 1943. Δι’ επισκευήν στέγης Μουσείου Αλμυρού εις την γωνίαν των Προπυλαίων δρ. 70.000».
«Μεταφορά στήλης μετ’ επιγραφής εκ παλαιών Αλυκῶν εις Μουσείον Βόλου. Μεταφορά βυζαντινού επιστυλίου μετά γλυπτών διακοσμήσεων εκ της θέσεως «Θεολόγος» Μπαξέδων εις Βόλον 95.000 δρ.»
«Επισκευή υποδημάτων Ουρανίας 7.000», «επισκευή υποδημάτων Ηλία 23.000, επλήρωσα έναντι 8.000 μένει υπόλοιπον 15.000, Μαρτίου 29 επλήρωσεν η Ουρανία 15.000, έξωφλήθη =23.000» «Ψίδια Ηλία και σόλες 45.000 δρ.».
«3 Μαρτίου 1944 εγκρίνονται 6.000.000 δρ. διά την επισκευή του ιστορικού οικήματος Σχολής Ρήγα Φεραίου εν Ζαγορά».
«1 Μαϊου 1944’: επεστράφη το ανωτέρω ποσόν εκ δραχμών 6.000.000, ως μη εκτελεσθείσης της υπηρεσίας ένεκα μεγίστων ανωμαλιών και ελλείψει συγκοινωνίας εις Ζαγοράν και ασφαλείας»
Τέτοιες επιστροφές χρημάτων στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής έγιναν από τον Νικόλαο Γιαννόπουλο και άλλες. Αδυνατώντας λόγω των κινδύνων και δύσκολων περιστάσεων να ανταποκριθεί στις υπηρεσίες που του ανατίθενται, αν και ο ίδιος πεινάει και υποφέρει, επιστρέφει, χωρίς καμία άλλη σκέψη, τα χρήματα. Τις ίδιες στιγμές στον κατάλογο των βιβλίων της προσωπικής του βιβλιοθήκης βλέπουμε δίπλα σε αγαπημένα του βιβλία σημειώσεις όπως: «επωλήθη εις κ. Κολτσιδόπουλον, δικηγόρον εν Βόλω, 3 Μαϊου 1942». Επέστρεφε 6.000.000 δραχ. και προσπαθούσε να επιβιώσει πουλώντας τα βιβλία του! .
«Έξοδα Μαρτίου 1945: γανωτικά ταψί 150, γανωτικά εις κουμπάραν Ευτυχίαν 150, ραπτικά διά γύρισμα ενδυμάτων Ηλία 2.100».
Ωστόσο πουθενά δεν βλέπουμε δαπάνη για τον εαυτό του. Μόνο στα έξοδα του Μαρτίου 1945, βλέπουμε μια δική του δαπάνη. Γράφει λοιπόν την τελευταία ιδιόγραφη σημείωση, λίγο πριν πεθάνει: «για ξύλινα παπούτσια, δραχ. 150». Τελευταία σημείωση αυτή που έδωσε 150 δρ. για να αγοράσει τσόκαρα. Δεν αγόρασε παπούτσια. ήταν ακριβά. Δεν υπάρχει υστερότερη καταγραφή μέχρι το θάνατό του.
Έτσι φτάνει η 28 Νοεμβρίου 1945 και ο Νικόλαος Γιαννόπουλος αφήνει την τελευταία του πνοή, φορώντας τα ξύλινα αυτά τσόκαρα. Πεθαίνει αφού έσωσε τις αρχαιότητες τόσο του Μουσείου Αλμυρού όσο και του Βόλου φροντίζοντας προηγουμένως να σκάψει λάκους στα προαύλιά τους και να θάψει εκεί τα πολυτιμότερα ευρήματα. Μετά τον θάνατό του οι θαμμένες αρχαιότητες πήραν και πάλι τη θέση τους στα Μουσεία.

Αρχαιολογική Εκδρομή στη Γούρα

Νικόλαος Ι. Γιαννόπουλος  

Έκθεσις αρχαιολογικής εκδρομής υποβληθείσα εις τον κ. Πρόεδρον της εν Αλμυρώ Φιλαρχαίου Εταιρείας «Όθρυος»1  για την Γούρα και την περιοχή της.

Σχόλια,  σημειώσεις, επεξηγηματικές συμπληρώσεις, προσαρμογή στη σύγχρονη γλώσσα από τον Βίκτωρα Κ. Κοντονάτσιο.

 

Α΄ Δήμος Όθρυος

Κύριε Πρόεδρε,

Στις 12 Αυγούστου του 1900  πραγματοποίησα εκδρομή στη Γούρα. Η Γούρα έχει την πρώτη της αρχή στον 12ο αιώνα, αφού ο Εβραίος γεωγράφος Βενιαμίν Τουδέλας, ο οποίος περιηγήθηκε την εποχή εκείνη την Ανατολή, για να εξακριβώσει την ύπαρξη Εβραίων, λέει  «βορειότερα της Λαμίας ζουν οι Βλάχοι  [φυλή ληστρική και αγρία] ειδωλολατρική στο θρήσκευμα που μιλάει μια γλώσσα παρόμοια με την ισπανική». Οι Βλάχοι αυτοί, κατοικώντας γύρω από μια πηγή (γούρα στη βλάχικη γλώσσα), ονόμασαν και το χωριό τους Γούρα. Αργότερα, κατά την εποχή της κατάκτησης της Ελλάδας από τους Τούρκους, οι γύρω από την πηγή αυτή Έλληνες συγκατοίκησαν στο ίδιο μέρος επειδή η θέση ήταν οχυρή και έτσι σιγά σιγά αυξανόταν ο πληθυσμός της Γούρας και έφτασε, στις αρχές του αιώνα τούτου, στις 1800 οικογένειες. Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική εκδρομή στις αρχαίες Αιγές από τη ΦΕΑ «ΟΘΡΥΣ»

anaktoro_filippos_b__3_

Μια μονοήμερη εκδρομή στις αρχαίες Αιγές διοργανώνει για τα  μέλη και τους φίλους της η Φιλάρχαιος Εταιρεία Αλμυρού «Όθρυς», για την Κυριακή, 10 Μαρτίου 2024. Στις αρχαίες Αιγές, το χώρο – σύμβολο της Μακεδονικής ηγεμονίας, ο οποίος, μετά την πρόσφατη εγκαινίαση του αναστηλωμένου ανακτόρου του Φιλίππου Β΄, αναδεικνύεται, πλέον, ως χώρος παγκόσμιας πολιτιστικής ακτινοβολίας. Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Ευθυμίου: Ένα πολύ πετυχημένο μάθημα Ιστορίας

 

maxresdefault

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 23 Ιανουαρίου η ομιλία της διακεκριμένης ιστορικού του Πανεπιστημίου Αθηνών Μαρίας Ευθυμίου στον Αλμυρό, μετά από πρόσκληση της Φιλαρχαίου Εταιρείας Αλμυρού «Όθρυς». Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση σε ομιλία της ιστορικού Μαρίας Ευθυμίου

2024-01-10 10_13_02-CorelDRAW X8 (64-Bit) - C__Users_user_Desktop_Φιλαρζαιος.cdr (1)

 Η Φιλάρχαιος Εταιρεία Αλμυρού «ΟΘΡΥΣ», ανοίγοντας τον κύκλο των δραστηριοτήτων της για το 2024, με χαρά σας προσκαλεί στη σημαντική εκδήλωση – ομιλία της διακεκριμένης  ομότιμης καθηγήτριας  Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαρίας Ευθυμίου, με θέμα:

« Τα ισχυρά σημεία του Ελληνισμού στα περ. 3.500  χρόνια  της καταγεγραμμένης ιστορίας  του». Διαβάστε περισσότερα

Ένα ταξίδι στο χρόνο η παρουσίαση του 26ου τχ. του «Δελτίου» της Φιλαρχαίου Εταιρείας Αλμυρού

Μέσα σε μια πολύ ζεστή ατμόσφαιρα στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αλμυρού πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 20 Δεκεμβρίου η παρουσίαση του νέου τεύχους του «Δελτίου» της Φιλαρχαίου Εταιρείας Αλμυρού «ΟΘΡΥΣ». Του επιστημονικού σωματείου που, από το 1896 που συστάθηκε, ανέπτυξε και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αναπτύσσει δράσεις που αναδεικνύουν τον Αλμυρό. Διαβάστε περισσότερα

Η εκδήλωση παρουσίασης του 26ου τεύχους του «Δελτίου» της Φιλαρχαίου Εταιρείας Αλμυρού «Όθρυς»

2023-12-08 14_45_31-CorelDRAW X8 (64-Bit) - C__Users_user_Desktop_Παρουσίαση του 26 Δελτίου.cdr (1) (1)

Για 26η συνεχή χρονιά, η Φιλάρχαιος Εταιρεία Αλμυρού «Όθρυς» ετοίμασε και κυκλοφορεί με συνέπεια την ετήσια περιοδική έκδοση του «Δελτίου» της. Πρόκειται για το 26ο τεύχος, μια ακόμα αξιέπαινη εκδοτική προσπάθεια καταγραφής και προβολής της ιστορίας, της αρχαιολογίας και της λαογραφίας της περιοχής του Αλμυρού και ευρύτερα της Θεσσαλίας.  Διαβάστε περισσότερα